بعد از فقدان چه اتفاقی برای روابط ما می‌افتد؟ چرا بعضی آدم‌ها دور می‌شوند؟
بعد از فقدان چه اتفاقی برای روابط ما می‌افتد؟ چرا بعضی آدم‌ها دور می‌شوند؟
«سوگ، دفترچه تلفن زندگی‌مان را از نو مرتب می‌کند.»
این جمله از مگان دیواین، نویسنده کتاب «عیبی ندارد اگر حالت خوش نیست»، به یکی از واقعیت‌های کمتر گفته‌شده سوگ اشاره دارد: بعد از مرگ یک عزیز، فقط با جای خالی او روبه‌رو نمی‌شویم؛ گاهی رابطه‌مان با آدم‌های دیگر هم تغییر می‌کند.
ممکن است کسانی که انتظار داشتیم در سخت‌ترین روزهای زندگی کنارمان باشند، به‌تدریج از ما فاصله بگیرند. تماس‌ها کمتر شود، پیام‌ها قطع شوند و حتی بعضی دوستان قدیمی دیگر درباره حالمان سؤال نکنند. در مقابل، ممکن است افرادی که چندان به آن‌ها نزدیک نبودیم، با محبت و بدون قضاوت کنارمان بمانند.
این تغییرها همیشه آسان نیستند. فرد سوگوار علاوه بر تحمل درد فقدان، ممکن است با احساس تنهایی، ناامیدی از اطرافیان و تغییر تصویری که از رابطه‌هایش داشته است نیز مواجه شود.
اما چرا بعضی آدم‌ها بعد از مرگ عزیزمان دور می‌شوند؟ چرا حمایت اطرافیان با گذشت زمان کمتر می‌شود؟ و چگونه می‌توان درباره سوگ و نیازهای عاطفی خود با خانواده و دوستان صحبت کرد؟
سوگ چگونه روابط ما را تغییر می‌دهد؟
فقدان یک عزیز می‌تواند نگاه ما را به زندگی و رابطه‌هایمان تغییر دهد. ممکن است نیازهای عاطفی ما متفاوت شوند، حساسیت بیشتری نسبت به رفتار دیگران پیدا کنیم یا متوجه شویم بعضی از رابطه‌هایی که پیش از این برایمان مهم بودند، دیگر پاسخگوی نیازهایمان نیستند.
برای مثال، ممکن است پیش از تجربه فقدان، از کنار بعضی حرف‌ها و رفتارهای دوستانمان به‌سادگی عبور می‌کردیم؛ اما پس از مرگ عزیزمان، همان رفتارها احساس تنهایی یا ناراحتی بیشتری در ما ایجاد کنند.
از طرف دیگر، ممکن است افرادی که انتظار حمایت از آن‌ها را نداشتیم، به نزدیک‌ترین همراهانمان تبدیل شوند. گاهی یک آشنای دور بهتر از یک دوست قدیمی می‌تواند به حرف‌هایمان گوش دهد و بدون قضاوت کنارمان بماند.
این تغییرها لزوماً به معنای بدتر شدن همه روابط نیستند. بعضی رابطه‌ها عمیق‌تر می‌شوند، بعضی شکل تازه‌ای پیدا می‌کنند و برخی دیگر به‌تدریج کم‌رنگ می‌شوند.
به همین دلیل، یکی از بخش‌های دشوار تجربه سوگ می‌تواند روبه‌رو شدن با تغییر روابط انسانی باشد؛ تغییری که گاهی به اندازه خود فقدان احساس درد و تنهایی ایجاد می‌کند.
چرا بعضی آدم‌ها بعد از مرگ عزیزمان از ما دور می‌شوند؟
یکی از پرسش‌های دردناک برای افراد سوگوار این است که چرا کسانی که زمانی نزدیک و صمیمی بودند، بعد از فقدان فاصله می‌گیرند.
برای این اتفاق نمی‌توان یک دلیل واحد در نظر گرفت. آدم‌ها به شکل‌های متفاوتی با سوگ دیگران مواجه می‌شوند و همه توانایی یا آمادگی لازم برای همراهی با یک فرد داغدیده را ندارند.
برخی از دلایل احتمالی این فاصله عبارت‌اند از:
۱. نمی‌دانند در برابر سوگ چه رفتاری داشته باشند
بعضی افراد از دیدن گریه و ناراحتی دیگران احساس درماندگی می‌کنند. نمی‌دانند چه بگویند، چگونه رفتار کنند یا چطور بدون آسیب زدن به احساسات فرد سوگوار با او صحبت کنند.
گاهی همین ترس از گفتن یک جمله اشتباه باعث می‌شود تماس نگیرند یا از دیدار با فرد داغدیده خودداری کنند.
۲. از صحبت درباره فرد فوت‌شده اجتناب می‌کنند
ممکن است اطرافیان تصور کنند صحبت کردن درباره فرد ازدست‌رفته، غم او را بیشتر می‌کند. به همین دلیل از گفتن نامش، تعریف خاطرات یا پرسیدن درباره احساسات فرد سوگوار خودداری می‌کنند.
درحالی‌که بسیاری از افراد داغدیده دوست دارند درباره عزیزشان حرف بزنند و خاطرات او را با دیگران به اشتراک بگذارند.
۳. به‌جای گوش دادن، نصیحت می‌کنند
گاهی دوستان و اعضای خانواده برای کاهش ناراحتی فرد سوگوار به او توصیه می‌کنند قوی باشد، به زندگی برگردد یا بیشتر به اتفاق‌های خوب فکر کند.
ممکن است نیت آن‌ها کمک کردن باشد، اما چنین توصیه‌هایی همیشه مفید نیستند. فرد سوگوار ممکن است احساس کند کسی درد او را نمی‌فهمد یا اجازه ندارد درباره غمش صحبت کند.
۴. تغییرات ناشی از سوگ بر روابط تأثیر می‌گذارد
پس از فقدان، ممکن است فرد سوگوار دیگر مانند گذشته تمایلی به معاشرت نداشته باشد، نتواند در مهمانی‌ها شرکت کند یا به تماس‌های دوستانش پاسخ دهد.
این تغییر رفتارها گاهی باعث فاصله گرفتن دیگران می‌شود؛ به‌خصوص اگر اطرافیان نتوانند شرایط جدید او را درک کنند.
۵. برخی مشکلات قدیمی در روابط آشکار می‌شوند
گاهی فقدان باعث می‌شود ضعف‌هایی که از قبل در یک رابطه وجود داشته‌اند، بیشتر دیده شوند.
ممکن است رابطه‌ای که همیشه یک‌طرفه بوده، پس از فقدان بیش از گذشته آزاردهنده شود یا مشخص شود دو نفر در شرایط دشوار، انتظارات متفاوتی از یکدیگر دارند.
نکته مهم این است که ناتوانی یک فرد در همراهی با سوگ دیگران، لزوماً به معنای دوست نداشتن آن‌ها نیست. بااین‌حال، دوست داشتن همیشه به معنای توانایی حمایت عاطفی نیست.
چرا حمایت اطرافیان بعد از مدتی کمتر می‌شود؟
در روزهای نخست پس از فوت یک عزیز، معمولاً افراد زیادی برای همدردی و کمک به خانواده داغدیده مراجعه می‌کنند. دوستان تماس می‌گیرند، آشنایان به دیدار می‌آیند و اطرافیان برای انجام کارهای روزمره اعلام آمادگی می‌کنند.
اما با گذشت زمان، شرایط تغییر می‌کند. افراد به محل کار و مسئولیت‌های خانوادگی خود برمی‌گردند و زندگی روزمره‌شان دوباره جریان پیدا می‌کند.
در همین زمان ممکن است تصور کنند حال فرد سوگوار نیز بهتر شده و دیگر به حمایت زیادی نیاز ندارد.
اما تجربه فرد داغدیده ممکن است کاملاً متفاوت باشد.
شاید هنوز هر روز صبح با جای خالی عزیزش روبه‌رو شود. شاید مناسبت‌ها، دیدن یک عکس، شنیدن یک آهنگ یا حتی انجام یک کار ساده روزمره، خاطرات و دلتنگی را دوباره زنده کند.
گاهی درست زمانی که اطرافیان تصور می‌کنند فرد سوگوار به زندگی عادی برگشته، او همچنان با بخش‌های دشوار فقدان دست‌وپنجه نرم می‌کند.
سوگ با پایان مراسم خاکسپاری، تمام شدن رفت‌وآمدها یا گذشت چند هفته و چند ماه به پایان نمی‌رسد.
برای درک بهتر اینکه تجربه سوگ ممکن است تا چه زمانی ادامه داشته باشد و چرا نمی‌توان برای آن زمان مشخصی تعیین کرد، می‌توانید مقاله سوگواری تا چه زمانی طبیعی است؟ را بخوانید.
البته نمی‌توان انتظار داشت دوستان و اعضای خانواده برای همیشه تمام مسئولیت‌های زندگی خود را کنار بگذارند. آن‌ها نیز محدودیت‌ها و دغدغه‌های شخصی دارند. اما این موضوع به معنای نادیده گرفتن نیاز فرد سوگوار به همراهی نیست.
حمایت واقعی فقط به روزهای نخست پس از فقدان محدود نمی‌شود. گاهی یک تماس ساده در ماه‌های بعد، پرسیدن حال فرد در یک مناسبت خاص یا به یاد آوردن سالگرد فوت عزیزش می‌تواند نشان دهد که هنوز به یاد او هستیم.
چرا صحبت درباره فرد فوت‌شده برای خانواده و دوستان دشوار می‌شود؟
یکی از تغییرات رایج پس از فقدان، دشوار شدن گفت‌وگو درباره فرد ازدست‌رفته است.
ممکن است اعضای خانواده از گفتن نام او خودداری کنند، دوستان دیگر خاطرات مشترک را تعریف نکنند و اطرافیان تلاش کنند درباره موضوعات دیگری صحبت کنند تا فرد سوگوار ناراحت نشود.
گاهی همه تصور می‌کنند سکوت کردن بهترین راه برای جلوگیری از زنده شدن غم است.
اما برای بسیاری از افراد داغدیده، شنیدن نام عزیز ازدست‌رفته و صحبت کردن درباره خاطرات او اهمیت زیادی دارد. این گفت‌وگوها می‌توانند فرصتی برای بیان دلتنگی و حفظ ارتباط عاطفی با خاطرات فرد فوت‌شده باشند.
البته همه افراد به یک شکل سوگواری نمی‌کنند. ممکن است یک نفر بخواهد ساعت‌ها درباره عزیزش صحبت کند و فرد دیگری ترجیح دهد مدتی در سکوت بماند. حتی یک شخص ممکن است در بعضی روزها مشتاق گفت‌وگو باشد و در روزهای دیگر آمادگی آن را نداشته باشد.
هیچ‌کدام از این واکنش‌ها به‌تنهایی نشانه درست یا غلط بودن سوگواری نیستند.
آنچه اهمیت دارد، ایجاد فضایی امن برای صحبت کردن درباره احساسات و نیازهاست؛ فضایی که در آن هیچ‌کس مجبور نباشد برای جلوگیری از ناراحتی دیگران، غم خود را پنهان کند.
چگونه درباره سوگ و فرد فوت‌شده با خانواده صحبت کنیم؟
گاهی فرد سوگوار نمی‌داند چگونه نیازهای عاطفی خود را برای اطرافیان توضیح دهد. ممکن است از ناراحت کردن اعضای خانواده بترسد یا تصور کند دیگران نباید درباره احساسات دشوار او چیزی بدانند.
بااین‌حال، گفت‌وگو درباره سوگ می‌تواند به درک بهتر نیازهای افراد خانواده و کاهش سوءتفاهم‌ها کمک کند.
در ادامه چند راهکار برای آسان‌تر شدن این گفت‌وگوها آورده‌ایم.
۱. به دیگران بگویید دوست دارید درباره عزیزتان صحبت کنید
اگر اطرافیان به دلیل ترس از ناراحت کردن شما، از گفتن نام فرد فوت‌شده خودداری می‌کنند، می‌توانید به آن‌ها بگویید که صحبت درباره او برایتان ممنوع نیست.
برای مثال:
«دوست دارم گاهی درباره‌اش حرف بزنیم. شنیدن اسمش لزوماً حالم رو بدتر نمی‌کنه.»
گاهی دیگران فقط منتظر یک نشانه هستند تا متوجه شوند می‌توانند درباره خاطرات فرد ازدست‌رفته صحبت کنند.
لازم نیست همیشه شما آغازکننده گفت‌وگو باشید. همین که اطرافیان بدانند صحبت درباره او باعث ناراحتی یا دلخوری شما نمی‌شود، می‌تواند فضای ارتباط را تغییر دهد.
۲. توضیح دهید که گریه کردن به معنای آسیب دیدن از گفت‌وگو نیست
ممکن است هنگام صحبت درباره عزیز ازدست‌رفته گریه کنید. در چنین شرایطی، اطرافیان شاید سریع موضوع را تغییر دهند یا تلاش کنند شما را آرام کنند.
می‌توانید برای آن‌ها توضیح دهید که ناراحت شدن یا گریه کردن لزوماً به معنای اشتباه بودن گفت‌وگو نیست.
برای مثال بگویید:
«ممکنه وقتی درباره‌اش حرف می‌زنیم گریه کنم، اما دوست دارم خاطره‌هاش رو با شما هم مرور کنم. لازم نیست حتماً سعی کنید حالم رو عوض کنید.»
گاهی آنچه فرد سوگوار نیاز دارد، نه تغییر دادن احساساتش، بلکه داشتن فرصتی برای بیان آن‌ها در حضور یک فرد امن است.
۳. مشخص کنید چه حرف‌هایی به شما کمک می‌کنند و چه حرف‌هایی آزارتان می‌دهند
آدم‌ها همیشه نمی‌دانند چه جمله‌ای برای فرد سوگوار مناسب است. ممکن است حرفی که برای یک نفر آرامش‌بخش است، برای دیگری ناراحت‌کننده باشد.
به همین دلیل، بهتر است تا جایی که می‌توانید نیازهای خود را به اطرافیان توضیح دهید.
برای مثال:
«خوشحال می‌شم گاهی از خاطراتش برام تعریف کنی.»
«وقتی اسمش رو می‌آری ناراحت نمی‌شم؛ اتفاقاً دوست دارم بدونم تو هم به یادشی.»
«الان دنبال راه‌حل نیستم، فقط می‌خوام به حرف‌هام گوش بدی.»
«وقتی می‌گی باید فراموشش کنم، احساس می‌کنم دلتنگی من رو درک نمی‌کنی.»
این گفت‌وگوها به معنای مجبور کردن دیگران به رفتار خاصی نیستند؛ بلکه فرصتی برای شناخت بهتر نیازها و احساسات یکدیگر فراهم می‌کنند.
۴. برای مرور خاطرات و صحبت درباره سوگ فرصت ایجاد کنید
گاهی همه اعضای خانواده دوست دارند درباره فرد فوت‌شده صحبت کنند، اما هیچ‌کس نمی‌داند چگونه این گفت‌وگو را آغاز کند.
می‌توانید زمانی را برای مرور خاطرات در نظر بگیرید؛ مثلاً با هم عکس‌های قدیمی را تماشا کنید، از اتفاق‌های مشترک حرف بزنید یا خاطره‌ای از فرد ازدست‌رفته تعریف کنید.
همچنین می‌توانید درباره روزهایی صحبت کنید که پس از فقدان برایتان دشوارتر بوده‌اند.
البته این گفت‌وگوها نباید به یک برنامه اجباری تبدیل شوند. هر فرد باید بتواند درباره آمادگی یا نداشتن تمایل خود برای صحبت کردن تصمیم بگیرد.
هدف این است که یاد و خاطره فرد فوت‌شده به موضوعی ممنوع و ناگفتنی در خانواده تبدیل نشود.صحبت درباره سوگ و نیازهای عاطفی تنها بخشی از چالش‌های خانواده پس از فقدان نیست. در روزهای پس از فوت یک عزیز، اعضای خانواده ممکن است با مسئولیت‌های مختلفی از جمله رسیدگی به امور اداری، مدارک و وسایل شخصی فرد ازدست‌رفته نیز روبه‌رو شوند. تصمیم‌گیری درباره این وسایل گاهی از نظر عاطفی دشوار است و ممکن است میان اعضای خانواده اختلاف‌نظر ایجاد کند. اگر در این زمینه با پرسش یا تردید مواجه هستید، مقاله با وسایل متوفی چه کنیم؟ راهنمایی‌هایی برای تصمیم‌گیری درباره نگهداری، بخشیدن یا کنار گذاشتن وسایل عزیز ازدست‌رفته ارائه می‌دهد.
اگر نزدیکانمان نمی‌توانند با سوگ ما همراه شوند، چه کنیم؟
گاهی با وجود تلاش برای توضیح احساسات و نیازها، بعضی از دوستان یا اعضای خانواده همچنان نمی‌توانند به شیوه‌ای که انتظار داریم کنارمان باشند.
ممکن است بارها درباره ناراحتی خود صحبت کرده باشیم، اما همچنان با نصیحت، قضاوت یا سکوت مواجه شویم.
در چنین شرایطی، شاید لازم باشد انتظارات خود را از آن رابطه تغییر دهیم یا برای مدتی فاصله بیشتری ایجاد کنیم.
فاصله گرفتن همیشه به معنای دشمنی یا بی‌ارزش دانستن گذشته مشترک نیست. گاهی فقط به این معناست که پذیرفته‌ایم یک فرد نمی‌تواند برای تمام نیازهای عاطفی ما همراه مناسبی باشد.
می‌توانیم کسی را دوست داشته باشیم، برای خاطرات مشترکمان ارزش قائل باشیم و در عین حال بپذیریم که صحبت درباره سوگ با او برایمان آرامش‌بخش نیست.
در مقابل، بهتر است به رابطه‌هایی توجه کنیم که در آن‌ها احساس امنیت بیشتری داریم؛ رابطه‌هایی که مجبور نیستیم برای پذیرفته شدن، ناراحتی خود را پنهان کنیم.
این افراد ممکن است دوستان قدیمی، اعضای خانواده یا حتی کسانی باشند که تجربه مشابهی از فقدان داشته‌اند.
قرار نیست یک نفر به‌تنهایی تمام نیازهای عاطفی ما را برآورده کند. گاهی حمایت مورد نیازمان از چند رابطه متفاوت شکل می‌گیرد.
اگر می‌خواهید بدانید چگونه می‌توان در روزهای سخت فقدان، همراه و پشتیبان یک فرد داغدیده بود، مقاله ۱۱ راه برای کمک به فرد سوگوار/ چگونه کنار کسی باشیم که عزیزی را از دست داده است؟ را مطالعه کنید.
اگر احساس می‌کنید پس از فقدان هیچ فرد امنی برای صحبت کردن ندارید، شرکت در گروه‌های حمایتی سوگ یا گفت‌وگو با متخصص سلامت روان نیز می‌تواند فرصتی برای بیان احساسات و دریافت همراهی حرفه‌ای فراهم کند.
آیا سوگ می‌تواند بعضی روابط را عمیق‌تر کند؟
وقتی درباره تغییر روابط بعد از فقدان صحبت می‌کنیم، معمولاً بیشتر به کسانی فکر می‌کنیم که از ما فاصله گرفته‌اند یا در روزهای سخت کنارمان نبوده‌اند.
اما تمام تغییرات روابط پس از سوگ منفی نیستند.
گاهی در همین روزهای دشوار، متوجه می‌شویم افرادی هستند که بدون قضاوت و بدون انتظار برای بهتر شدن سریع حالمان، کنار ما می‌مانند.
ممکن است رابطه‌ای قدیمی عمیق‌تر شود یا یکی از اعضای خانواده برای نخستین بار درباره احساسات و نگرانی‌هایش با ما صحبت کند. گاهی نیز آشنایی با افرادی که تجربه مشابهی داشته‌اند، فرصتی برای شکل‌گیری ارتباطی تازه فراهم می‌کند.
البته هیچ رابطه جدیدی جای فرد ازدست‌رفته را نمی‌گیرد و شکل‌گیری ارتباط‌های تازه به معنای کم‌اهمیت شدن فقدان نیست.
اما در کنار تمام تغییراتی که سوگ در زندگی ایجاد می‌کند، ممکن است فرصت‌هایی برای شناخت بهتر آدم‌ها و ساختن رابطه‌هایی امن‌تر نیز به وجود بیاید.
جمع‌بندی
مرگ یک عزیز فقط به معنای از دست دادن حضور او نیست؛ گاهی پس از فقدان، رابطه ما با دوستان، خانواده و اطرافیان نیز تغییر می‌کند.
ممکن است کسانی که انتظار حمایت از آن‌ها را داشتیم، فاصله بگیرند و افرادی که چندان به آن‌ها نزدیک نبودیم، به همراهان مهمی تبدیل شوند. همچنین ممکن است با گذشت زمان، حمایت اطرافیان کمتر شود؛ درست در زمانی که هنوز به شنیده شدن و همراهی نیاز داریم.
در چنین شرایطی، لازم نیست برای حفظ تمام رابطه‌ها به خودمان فشار بیاوریم یا انتظار داشته باشیم همه افراد دقیقاً بدانند چگونه باید با سوگ ما برخورد کنند.
می‌توانیم درباره نیازها و احساساتمان صحبت کنیم، برای رابطه‌های امن ارزش قائل شویم و در صورت نیاز، مرزهای تازه‌ای در ارتباط با دیگران تعیین کنیم.
شاید بعد از فقدان، دفترچه تلفن زندگی‌مان دیگر مانند گذشته نباشد؛ اما این تغییر لزوماً به معنای پایان همه رابطه‌ها نیست. گاهی در همین مسیر، آدم‌هایی را پیدا می‌کنیم که بدون تلاش برای تغییر دادن احساساتمان، کنارمان می‌مانند.
سوالات متداول
چرا بعد از فوت یک عزیز، بعضی دوستان از ما فاصله می‌گیرند؟
برخی افراد نمی‌دانند چگونه با فرد سوگوار رفتار کنند یا از گفتن حرف اشتباه می‌ترسند. بعضی دیگر توانایی مواجهه با ناراحتی و گریه اطرافیان را ندارند. همچنین ممکن است تغییر نیازهای عاطفی فرد سوگوار بر شکل روابط تأثیر بگذارد. بنابراین فاصله گرفتن افراد همیشه یک دلیل مشخص ندارد.
چرا حمایت اطرافیان بعد از مراسم خاکسپاری کمتر می‌شود؟
در روزهای نخست پس از فقدان، بسیاری از افراد برای همدردی و کمک حضور پیدا می‌کنند؛ اما با گذشت زمان به مسئولیت‌های روزمره خود بازمی‌گردند. گاهی نیز تصور می‌کنند حال فرد سوگوار بهتر شده است. این در حالی است که نیاز به همراهی ممکن است مدت‌ها پس از پایان مراسم همچنان وجود داشته باشد.
آیا صحبت درباره فرد فوت‌شده باعث بیشتر شدن غم می‌شود؟
نه لزوماً. بسیاری از افراد سوگوار دوست دارند درباره عزیز ازدست‌رفته صحبت کنند، نام او را بشنوند و خاطرات مشترک را مرور کنند. البته نیاز افراد متفاوت است و بهتر است پیش از شروع چنین گفت‌وگویی، به تمایل و آمادگی آن‌ها توجه شود.
اگر خانواده درباره فرد فوت‌شده صحبت نکنند، چه کاری می‌توان انجام داد؟
می‌توانید به‌آرامی به اعضای خانواده بگویید که دوست دارید درباره عزیزتان صحبت کنید و شنیدن نام او برایتان ممنوع نیست. همچنین می‌توانید پیشنهاد دهید با هم عکس‌ها و خاطرات قدیمی را مرور کنید، بدون اینکه کسی را به شرکت در گفت‌وگو مجبور کنید.
آیا فاصله گرفتن از دوستان بعد از فقدان کار اشتباهی است؟
نه لزوماً. اگر رابطه‌ای باعث می‌شود احساس کنید درک نمی‌شوید یا مجبور هستید غم خود را پنهان کنید، ممکن است تعیین حد و مرز یا ایجاد فاصله برایتان مفید باشد. این تصمیم لزوماً به معنای بی‌ارزش بودن تمام خاطرات و ارتباط‌های گذشته نیست.
چگونه به دیگران بگوییم که هنوز به حمایت نیاز داریم؟
بهتر است نیاز خود را تا حد امکان مشخص بیان کنید. مثلاً می‌توانید بگویید دوست دارید گاهی درباره فرد فوت‌شده صحبت کنید، کسی به حرف‌هایتان گوش دهد یا در انجام بعضی کارهای روزمره همراهتان باشد. درخواست مشخص معمولاً به دیگران کمک می‌کند بهتر متوجه شوند چگونه می‌توانند حمایت کنند.
آیا پیدا کردن دوستان جدید بعد از فقدان به معنای فراموش کردن فرد فوت‌شده است؟
خیر. شکل‌گیری رابطه‌های جدید به معنای فراموش کردن عزیز ازدست‌رفته نیست. انسان می‌تواند همچنان دلتنگ فردی باشد که از دست داده و در عین حال ارتباط‌های تازه و معناداری در زندگی خود ایجاد کند.
